◄ کریدورهای جاده ای؛ اهرم و راهکار ایران برای مقابله با محدودیت‌ های دریایی

کریدور ترانزیتی بازرگان بندر امام خمینی(ره) یکی از شریان های حیاتی و بازوهای لجستیکی کشور است که شمال غرب ایران را به عنوان دروازه ورود به اروپا، به جنوب کشور پیوند می دهد. این کریدور با طول ۲۲۹۶ کیلومتر در مسیرهای رفت و برگشت، از استان آذربایجان غربی آغاز می شود و با عبور از استان های کردستان، کرمانشاه، ایلام و لرستان، در نهایت به بندر امام خمینی(ره) در استان خوزستان می رسد. در شرایطی که ایران با محاصره دریایی و ناپایداری در مسیرهای کشتیرانی و زنجیره تامین جهانی روبه روست، اهمیت کریدورهای ترانزیتی جاده ای چند برابر شده است. وابستگی صرف به مسیرهای دریایی، کشور را در برابر رویدادهای بیرونی آسیب پذیر می کند؛ اما توسعه کریدورهای زمینی، امکان توزیع ریسک لجستیکی، تنوع بخشی به مسیرهای تجاری و حفظ جریان پیوسته کالا را فراهم می سازد. کریدور بازرگان بندر امام در همین چارچوب، حلقه مفقوده زنجیره تامین ملی را با اتصالی ایمن و پایدار ترمیم می کند. سازمان راهداری و حمل و نقل جاده ای با هدف ارتقای شاخص های ایمنی، تسهیل تجارت ملی و بین المللی و برقراری دسترسی زمینی میان مناطق آزاد تجاری شمال و شمال غرب کشور، بهسازی و نگهداری بیش از ۳۱۰ کیلومتر از این کریدور استراتژیک را در دستور کار قرار داده است. بر اساس این گزارش، عملیات اجرایی ۱۸۰ کیلومتر از مسیر تاکنون به پایان رسیده و اقدامات در بخش های باقی مانده ادامه دارد. با توجه به اهمیت و جایگاه استراتژیک این محور در توسعه اقتصاد ملی، لکه گیری، درزگیری، بهسازی، روکش آسفالت و ارتقای ایمنی کریدور در دستور کار قرار گرفته است. در این راستا و با تلاش راهداران و مهندسان متخصص، ۲۳ اکیپ اجرایی در ادارات کل راهداری و حمل ونقل جاده ای استان های مسیر فعالیت می کنند و هم اکنون عملیات بهسازی و نگهداری محور با بیش از ۵۸ درصد پیشرفت فیزیکی در حال اجراست. اجرای پروژه های زیرساختی و ارتقای شاخص های ایمنی در این کریدور، سه اثر کلیدی بر توسعه ترانزیت دارد: نخست، کاهش زمان و هزینه سفر که رقابت پذیری مسیرهای زمینی ایران را در مقایسه با کریدورهای رقیب منطقه ای افزایش می دهد؛ دوم، افزایش بهره وری شبکه جاده ای و کاهش تصادفات و خسارت های ناشی از کیفیت نامناسب روسازی که مستقیما بر هزینه تمام شده حمل کالا اثر می گذارد؛ و سوم، ایجاد توازن در توسعه مناطق پیرامونی که از طریق رونق اشتغال، خدمات بین راهی و سرمایه گذاری در استان های مسیر محقق می شود. نکته مهم آن است که در شرایط محاصره دریایی، ترانزیت زمینی تنها یک گزینه جایگزین نیست، بلکه ابزار چانه زنی ژئوپلیتیک و اقتصادی است. کشوری که بتواند مسیر امن، سریع و قابل پیش بینی برای عبور کالا ارائه دهد، در معادلات زنجیره تامین منطقه جایگاه خود را تثبیت می کند و از ظرفیت ترانزیت به عنوان اهرم دیپلماسی اقتصادی بهره می برد. کریدور بازرگان بندر امام خمینی(ره) نمونه ای روشن از این واقعیت است که سرمایه گذاری در نگهداری و بهسازی شبکه جاده ای، صرفا یک اقدام عمرانی نیست؛ بلکه تصمیمی راهبردی برای تاب آوری اقتصاد ملی است. تکمیل ۳۱۰ کیلومتر بهسازی، با محوریت ایمنی و بهره وری، می تواند سهم ایران از ترانزیت منطقه ای را در دورانی که مسیرهای دریایی پرریسک تر از همیشه اند، به طور معناداری افزایش دهد؛ به شرط آنکه این مسیر با زیرساخت های گمرکی، لجستیکی و بیمه ای هم راستا و مکمل همراه شود.